Wykład wygłosiła mgr Anna Skowera Żuława.
Już w czasach starożytnych kobiety miały duży wpływ na losy państw i narodów, takim przykładem jest cesarzowa Teodora żyjąca w VI w. n.e., żona cesarza bizantyjskiego Justyniana. Pochodziła z ludu, była aktorką, niektórzy autorzy twierdzą, że była kurtyzaną. Jednak u boku Justyniana Teodora okazała się zręcznym politykiem, z jednej strony wspierała męża, który polegał na niej w dużym stopniu, z drugiej – prowadziła niekiedy samodzielną politykę oraz uprawiała liczne intrygi. Oprócz wzmacniania religii chrześcijańskiej, Teodora prowadziła liczne działania w celu polepszenia doli kobiet, w szczególności pochodzących z nizin społecznych. Podejmowała próby kształcenia kobiet upadłych, ufundowała dla nich klasztor. W okresie ciężkiej choroby Justyniana, Teodora sprawowała w jego zastępstwie faktyczne rządy. Na przełomie VIII i IX w. duża rolę w dziejach cesarstwa bizantyjskiego odegrała cesarzowa Irena. Jako regentka zakończyła trwający pół wieku proceder niszczenia ikon. Okazała się nie tylko wytrawnym politykiem, ale i strategiem wojskowym. Cesarz Karol Wielki planował ślub z Ireną, ale przeszkodził temu papież Leon III i małżeństwo nie doszło do skutku. Irena była samodzielną władczynią imperium, po oślepieniu i uwięzieniu własnego syna.
W Polsce za czasów Mieszka I kluczową rolę w decyzji o przyjęciu chrztu odegrała jego żona, czeska księżniczka Dobrawa. Można jej przypisać aktywny udział w życiu kraju – zwłaszcza w jego chrystianizacji – i znaczący wpływ na męża. Małżeństwo Dobrawy i Mieszka utwierdziło sojusz polsko-czeski; utrzymywał się on aż do śmierci księżniczki. Dobrawa bywa określana jako „Matka Chrzestna Polaków”. W okresie średniowiecza od królewskich małżonek wymagano aby przede wszystkim rodziły dzieci. Król Polski i wielki książę litewski Władysław II Jagiełło miał cztery żony: Jadwigę, Annę, Elżbietę i Zofię. Małżeństwo Jagiełły z królem Polski Jadwigą Andegaweńską zapewniło władcy polski tron, a zarazem przyczyniło się do chrystianizacji Litwy. Ślub monarchy z hrabianką Anną Cylejską, wnuczką króla Kazimierza II Wielkiego, umocnił więzi króla z dynastią Piastów i jego pozycję w Królestwie Polskim. Natomiast małżeństwo z Elżbietą Granowską było – co rzadkie w czasach średniowiecza – zawarte z miłości. Dopiero czwarta żona Jagiełły Zofia Holszańska dała mu upragnionego męskiego potomka, chociaż jednocześnie oskarżano ją o to, że zdradzała męża z rycerzami. Królowa Polski, żona Kazimierza Jagiellończyka, zwana „matką królów”, Elżbieta Rakuszanka była córką Alberta Habsburga, księcia Austrii. Mimo początkowych trudności, małżeństwo okazało się wyjątkowo zgodne. Para królewska często przebywała razem i jeździła wspólnie po kraju, nawet wtedy, gdy Elżbieta była brzemienna. Królowa okazała się niezwykle płodna, określano ją nawet mianem „matki królów”. Urodziła trzynaścioro dzieci, spośród których czterech synów zostało koronowanymi władcami (Władysław II Jagiellończyk – królem Czech i Węgier, Jan Olbracht – królem Polski, Aleksander Jagiellończyk – królem Polski, Zygmunt Stary – królem Polski). Swoje córki Kazimierz i Elżbieta powydawali za władców zachodnich, łącząc dynastię Jagiellonów z wieloma europejskimi rodami panującymi. Duży wpływ na dynastię Jagiellonów miało małżeństwo króla Zygmunta Starego z włoską księżniczką Boną Sforza. Niemal od początku swego pobytu w Polsce królowa Bona starała się zdobyć silną pozycję polityczną. Tworzyła własne stronnictwo i jednocześnie korzystała z wpływu, jaki miała na króla. Bona wychodziła z przekonania, że jedną z najważniejszych rzeczy, potrzebnych do skutecznej realizacji planów politycznych i wzmocnienia władzy królewskiej, jest dostęp do odpowiednio wysokich środków finansowych. Postawiła więc sobie za cel zgromadzenie jak największego majątku, co dawałoby Jagiellonom niezależność finansową. Królowa Bona nie była lubiana, bo też żadna królowa wcześniej nie wtrącała się do polityki tak otwarcie. Przez kronikarzy nazywana chciwą, podstępną i żądną władzy, zrobiła jednak wiele dobrego dla Polski. Zagospodarowała wielkie połacie nieużytków, zaludniała pustki, budowała mosty, młyny, tartaki, rozbudowywała miasta, budowała twierdze warowne. Syn Bony i Zygmunta Starego Zygmunt II August był ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Jagiellonów. Katarzyna Jagiellonka najmłodsza córka króla Polski Zygmunta I Starego i Bony Sforzy była królową Szwecji w latach 1568–1583 jako pierwsza żona Jana III Wazy. Na zaślubiny do Szwecji księżniczka udała się saniami z bogatym wianem, samych sukni miała 40. Przyszła królowa wiele wycierpiała, ogromne niewygody i zimno. Jednak najgorsze lata, wraz z mężem spędziła uwięziona w zamku Gripsholm. Uwięził ich brat Jana, król Eryk XIV zwany „Szalonym”. Katarzyna urodziła tam swoje pierwsze dziecko, córkę Izabelę, która niedługo zmarła. W Gripsholm na świat przyszedł również ich syn Zygmunt, który w przyszłości miał zasiąść na polskim tronie jako Zygmunt III Waza. Para królewska żyła w ciężkich warunkach, co przyczyniło się do utraty zdrowia królowej. Katarzyna była znana ze swojej pobożności i dobroczynności, na katolika wychowywała również syna Zygmunta. Inną królową na europejskim tronie była Maria Leszczyńska, żona Ludwika XV, króla Francji. Była córką polskiego króla na wygnaniu, bez królestwa i bez posagu, ale ciesząca się doskonałym zdrowiem, bardzo dobrą reputacją, wykształcona, władająca kilkoma językami, szlachetna. Maria urodziła 10 dzieci, jednak Ludwik XV zaczął oddalać się od żony, spędzając czas z licznymi kochankami. Królowa mimo tej trudnej i upokarzającej sytuacji prowadziła nienaganne życie. Wypełniała swoje królewskie obowiązki, jednocześnie ciesząc się dużą niezależnością, Zainteresowana sztuką królowa odgrywała na dworze rolę mecenaski artystów, pisała listy, dużo czytała . Przez całe życie zajmowała się też dobroczynnością, dając jałmużny i patronując dziełom miłosierdzia Maria Leszczyńska, nazywana przez poddanych Dobrą Królową, zmarła w Wersalu w 1768r .Wielki wpływ na losy Polski wywarła caryca Katarzyna II, która była współodpowiedzialna za rozbiory Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Urodziła się w Szczecinie jako córka pruskiego generała z rodu Anhalt-Zerbst. Na małżonkę rosyjskiego następcy tronu, Piotra, wybrała ją caryca Elżbieta Piotrowna. Gdy Piotr przejął tron po zmarłej Elżbiecie, pół roku później Katarzyna stanęła na czele przewrotu pałacowego, który doprowadził do odsunięcia od władzy i zamordowania Piotra. Odtąd rządziła samodzielnie. Zapamiętana jako wybitna, a zarazem bezwzględna władczyni, która znacząco rozszerzyła granice państwa rosyjskiego. Wzięła udział we wszystkich trzech rozbiorach Polski; stłumiła też powstanie kościuszkowskie. Wiek XIX dla Polski to wiek niewoli i powstań. Polskie kobiety brały czynny udział w powstaniach, a po klęsce powstania spieniężały majątki i udawały się ze swoimi mężami na daleką Syberię. Z wielkim poświęceniem opiekowały się rannymi, wychodziły za mąż za okaleczonych powstańców, aby przez całe życie służyć im pomocą. Na znak protestu przeciwko zaborcom, Polki nosiły czarne, żałobne suknie, wymagało to odwagi bo władze rosyjskie wprowadziły kary pieniężne za noszenie żałoby. Na koniec wykładu mgr Anna Skowera Żuława przypomniała słuchaczom, że dopiero w wieku XX w wyniku walk i protestów kobiety uzyskały równouprawnienie i prawa polityczne.
Notatkę sporządziła Anna Żmijewska. Fot. Helena Król.
