W dniu 5 lutego wykład wygłosiła Pani Dominika Nartowska - Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. św. Rafała w Czerwonej Górze.
1.Zdrowie seniorów staje się coraz ważniejszym tematem w obliczu starzejącego się społeczeństwa. Osoby starsze, często zmagające się z różnymi schorzeniami, wymagają szczególnej uwagi w zakresie edukacjizwiązanej z profilaktyką zdrowotną, dietą oraz aktywnością fizyczną. 2. Starzenie się nie jest chorobą, ale zachodzące zmiany fizjologiczne eksponują osoby starsze na wysokie ryzyko zakażeń (bakteryjnych, wirusowych, grzybiczychoraz pasożytniczych, które są główną przyczyną hospitalizacji i zgonów w tej populacji osób. 3. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce liczba osób w wieku 65 lat i starszych wzrośnie o około 8 milionów (21%) w 2025 roku do 10,8 miliona, w 2030 roku, co oznacza, że w ciągu najbliższych dwóch dekat ten odsetek wzrośnie o 3,9%. 4. Profilaktyka mikrobiologiczna u seniorów skupia się na:wspieraniu zdrowej mikrobioty jelitowej poprzez dietę bogatą w błonnik – warzywa, owoce, produkty fermentowane; probiotyki, prebiotyki; odpowiednim nawodnieniu; higienie jamy ustnej i skóry;regularnej, umiarkowanej aktywności fizycznej; profilaktycznych szczepieniach przeciwko infekcjom (RSV, grypa,covid-19, półpasiec, pneumokoki); edukacji zdrowotnej i konsultacji z lekarzem, ze względu na częste interakcje leków i składników pokarmowych. 5. Zwiększa się ilość potencjalnie patogennych drobnoustrojów, które prowadzą do stanu zwanego dysbiozą, co wpływa na osłabienie odporności, metabolizmu i funkcji poznawczych. Dieta bogata w błonnik, prebiotyki/probiotyki i kwasy omega-3 spowolniają procesy starzenia i poprawią jakość życia. W podeszłym wieku dużym wyzwaniem staje się wielolekowość, czyli jednoczesne stosowanie wielu preparatów. Każdy lek wpływa na mikroflorę jelitową. Cechy mikrobioty u seniorów: a) zmniejszona bioróżnorodność-mniej różnych gatunków bakterii, w tym Lactobacillus spp, Bifidobacterium spp, które wytwarzają kwas mlekowy, uniemożliwiający rozwój bakterii patogennych; b) spadek bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (octan, propionian, maślan) mniejFaecalibacterium prausnitzii,które odżywiają nabłonek jelit (fermentacja bakteryjna błonnika); c)wzrost bakterii chorobotwórczych: zwiększa się ilość Enterococcus spp i Escherichia coli, co sprzyja stanom zapalnym; d) dysbioza: zaburzenie równowagi między bakteriami prozdrowotnymi a patogennymi (proteolitycznymi) co prowadzi do powstania metanu oraz amin biogennych działających hepatotoksycznie. Jak wspierać mikrobiotę w starszym wieku- węglowodany złożone (kasze, pieczywo pełnoziarniste), warzywa, owoce, zdrowe tłuszcze (kwasy omega-3), probiotyki i prebiotyki: suplementacja może pomóc w odbudowie równowagi-styl życia: aktywność fizyczna, odpowiednia jakość snu, unikanie alkoholu i niepotrzebnych leków. Probiotyki to żywe mikroorganizmy (głównie bakterie), które po przyjęciu w odpowiedniej ilości mogą wspierać zdrowie jelit. Prebiotyki to niestrawne włókna pokarmowe, którestanowią „pożywienie” dla dobrych bakterii jelitowych- pomagają im rosnąć i funkcjonować. Synbiotyk to preparat łączący w jednej kapsułce probiotyk z prebiotykiem. Seniorzy są grupą szczególnie narażoną na zaburzenia mikrobioty jelitowej ze względu na wiek, stosowane leki i zmiany w diecie. GIS przypomina, że suplementy diety nie podlegają tak restrykcyjnym badaniom klinicznym jak leki. Przed zakupem warto sprawdzić produkt w Rejestrze Produktów GIS, aby upewnić się, że został zgłoszony do obrotu. Skuteczność probiotyku zależyod konkretnego szczepu (np. Lactobacillus rhamnous GG). Seniorzy powinni szukać preparatów z pełną, trójczłonową nazwą szczepu na opakowaniu. 6. Higiena jamy ustnej. Zaniedbanie higieny jamy ustnej może prowadzić do próchnicy, chorób dziąseł, stanów zapalnych oraz utraty zębów. Nieleczone infekcje w jamie ustnej mogą stać się źródłem bakterii, które przedostają się do krwiobiegu i zwiększają ryzyko chorób serca, zapalenia płuc czy zaostrzenia cukrzycy. Ból zębów i nieświeży oddech mogą powodować trudności w jedzeniu, co sprzyja niedożywieniu, a także prowadzić do izolacji społecznej i obniżonej samooceny. 7. Higiena skóry. Zaniedbanie higieny skóry może skutkować jej przesuszeniem, pękaniem naskórka, podrażnieniami oraz rozwojem infekcji bakteryjnych i grzybiczych. U osób o ograniczonej mobilności brak odpowiedniej pielęgnacji zwiększa ryzyko powstawania odleżyn, które są bolesne i trudne w leczeniu. Niwłaściwa higiena sprzyja nieprzyjemnemu zapachowi ciała, co może prowadzić do poczucia wstydu, wycofania się z kontaktów z innymi ludźmi oraz pogorszenia stanu psychcznego. 8. Szczepienia ochronne u osób starszych mają ogromne znaczenie, ponieważ wraz z wiekiem układ odpornościowy stopniowo słabnie. Zjawisko to, nazywane immunosenescencją sprawia, że seniorzy są bardziej podatni na zakażenia, cięższy przebieg chorób oraz groźne powikłania, takie jak zapalenie płuc, niwydolność oddechowa, zaostrzenie chorób przewlekłych, czy nawet zgon.Szczepienia nie tylko zmniejszają ryzyko zachorowania, ale przede wszystkim chronią przed ciężkim przebiegiem choroby, hospitalizacją i utratą samodzielności, co w starszym wieku ma kluczowe znaczenie dla jakośści życia. Warto podkreślić, że wiele chorób zakaźnych, które u młodszych osób mają łagodny przebieg, u seniorów może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji. Przykładem jest grypa, która u osób starszych często kończy się zapaleniem płuc lub niewydolnością krążeniowo-oddechową, oraz COVID-19, który szczególnie zagraża osobom z chorobami współistniejącymi. Szczepienia pomagają także chronić osoby z otoczenia seniora, w tym współmałżonków czy wnuki, ograniczając roprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Zanidbanie szczepień u osób starszych może prowadzić do częstszych infekcji, długotrwałej rekonwalescencji, pogorszenia stanu zdrowia ogólnego oraz utraty sprawności fizycznej. Choroby zakaźne mogą również nasilać już istniejące schorzenia przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby serca czy choroby płuc. Dlatego szczepienia są ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej i powinny być traktowane jako inwestycja w dłuższe, bezpieczniejsze i bardziej samodzielne życie. Kalendarz szczepień zalecanych dla seniorów. U osób w wieku 60-65 lat i starszych zaleca się regularne szczepienia ochronne, dostosowane do wieku, stanu zdrowia i chorób współistniejących. Do najważniejszych należą: szczepienie przeciw grypie powinno być wykonane co roku, najlepiej jesienią, ponieważ wirus grypy często mutuje, a odporność po szczepieniu nie jest trwała. Jest to jedno z najważniejszych szczepień; szczepienie przeciw COVID-19 zaleca się zgodnie z aktualnymi wytycznymi, zwykle w postaci dawek przypominających, szczególnie u osób starszych i przewlekle chorych; szczepienie przeciw pneumokokom chroni przed zapaleniem płuc, sepsą, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Najczęściej wystarcza jedna dawka, czasem uzupełniana kolejną zgodnie z zaleceniem lekarza; szczepienie przeciw tężcowi,błonicy i krztuścowi (Tdap lub Td) powinno być przypominane co 10 lat, niezależnie od wieku; szczepienie przeciw półpaścowi jest szczgólnie ważne u seniorów, ponieważ ryzyko zachorowania i wystąpienia powikłań, takich jak neuralgia półpaścowa, znacząco rośnie wraz z wiekiem. Zwykle podaje się dwie dawki. U niektórych osób zaleca się szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, zwłaszcza jeśli występują choroby przewlekłe lub częsty kontakt z ochroną zdrowia. Podsumowując, szczepienia u seniorów są jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony zdrowia i życia. Pomagają zachować sprawność, ograniczają ryzyko hospitalizacji i powikłań oraz poprawiają bezpieczeństwo zarówno samych osób starszych, jak i ich otoczenia. Regularne konsultacje z lekarzem pozwalają dobrać odpowiedni kalendarz szczepień, dostosowany do indywidualnych potrzeb.
Notatka Pani Dominika Nartowska, zdjęcia Stanisław Król.
