Gołoborze świętokrzyskie. Nazwa gołoborze jest terminem ludowym nadanym przez miejscową ludność. Określa ona obszary bezleśne (gołe od boru) znajdujące się na stokach pasm górskich. Gołoborza zbudowane są z bloków kambryjskiego piaskowca kwarcytowego powstałych ponad 500 mln lat temu. W Świętokrzyskim Parku Narodowym występują one zarówno na północnym jak i południowym stoku pasma Łysogórskiego. Podaje się, że ich powierzchnia wynosi od kilkudziesięciu do kilkuset ha w zależności od przyjętej definicji. Współcześnie zajmują obszar około 22 ha. Jednak ze względu na ciągły, choć powolny proces sukcesji pierwotnej naturalnej ich powierzchnia ulega zmniejszeniu, ale jest to proces niezwykle powolny, niezauważalny w czasie życia ludzkiego.
Łysogórskie gołoborza występują na trzech poziomach po stronie północnej oraz dwóch poziomach po stronie południowej. Warunki siedliskowe panujące w centralnej części gołoborza pozwalają jedynie na skąpą wegetację mało wymagających gatunków mchów i porostów. Pojawiające się siewki drzew, krzewów i roślin wyższych szybko zamierają z powodu braku wody i możliwości ukorzenienia. Centralna część gołoborza długo pozostaje bezleśna. Flora gołoborza łysogórskiego jakkolwiek uboga w stosunku do innych ekosystemów występujących w ŚPN, znacznie wzbogaca Park w gatunki rzadkie i interesujące z punktu widzenia biogeograficznego. Najwcześniej na gołoborzu wykształcają się charakterystyczne zbiorowiska mchów (naskalnych), nieco później wątrobowców i porostów. Omawiane zbiorowisko jest ubogie florystycznie. Przeważają w nim borowe gatunki runa. Duże znaczenie mają mchy takie jak: widłoząb miotlasty, rokietnik pospolity, płonnik strojny i gajnik lśniący. W warstwie zielnej najczęściej spotykane są narecznice: szerokolistna i paprotka zwyczajna, borówka czarna i szczawik zajęczy. Świat zwierząt gołoborzy jest znacznie uboższy niż w lasach i na łąkach, ale jest tu wiele osobliwości, zwłaszcza wśród bezkręgowców. Bardzo dobre do życia warunki znajdują wśród głazów liczne ślimaki np.: poczwarkówka alpejska, krążałki (plamisty i obły), jeżynka, szklarki (zielonawa i płaska) przeźrotka czosnkowa. Na gołoborzach możemy również spotkać licznie występujące mechowce. Są to malutkie pajączki o długości ciała od 0,2 do 1,2 mm odżywiające się szczątkami organicznymi i grzybami.
Święta Katarzyna. 20 marca pojechaliśmy na piękną wycieczkę w Góry Świętokrzyskie. Wszystko dopisało: pogoda, frekwencja, dobry humor, a najbardziej nasz Przewodnik. Pan Andrzej Kadłubek nas zachwycał wiedzą, piękną polszczyzną, cierpliwością i wszystkim co najlepsze. Po zwiedzeniu Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego udaliśmy się do miejscowości Święta Katarzyna. Klasztor i kościół p.w. świętej Katarzyny powstał około 600 lat temu. Według legendy przybył tutaj, do Łysogór dzielny rycerz króla Jagiełły. Zachwycił się wzgórzem pokrytym gęstym borem i postanowił tam, u stóp góry zamieszkać w małej wiosce, siedlisku leśnych ludzi. Z pomocą zakonników z klasztoru świętokrzyskiego, benedyktynów, wybudował kościół. Przywiezioną z wyprawy do Ziemi Świętej figurkę świętej Katarzyny umieścił w kościele. Święta Katarzyna, zwana - dla odróżnienia od innych świętych o tym imieniu - Aleksandryjską, żyła około 1700 lat temu. Zginęła śmiercią tragiczną, zgładzona przez pogan za to, że była chrześcijanką i próbowała przekonać wszystkich o wyższości i prawdziwości swojej wiary. Święta ta opiekuje się uczonymi, Sorbona nosi jej imię, za swą patronkę obrali ją także kolejarze. Od tamtego czasu miejscowość nosi nazwę ,,Święta Katarzyna''. Miejscowość w przeszłości cicha i odludna teraz wzbudza zainteresowanie każdego turysty odwiedzającego Góry Świętokrzyskie. Obecnie w klasztorze przebywają Siostry Bernardynki Zakonu Kontemplacyjnego św. Franciszka z Asyżu. Zakonnice w milczeniu spędzają dzień, minimum 6 godzin poświęcają modlitwie. Na potrzeby klasztoru prowadzą niewielkie gospodarstwo z sadem, ogrodem i pasieką. Szyją szaty liturgiczne. Na początku XX wieku miejscowość Św. Katarzyna została spopularyzowana przez Aleksandra Janowskiego założyciela Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Był on wielkim krajoznawcą i miłośnikiem turystyki. Zmarł w 1944 roku. Pożegnanie Go odbyło się 4 lata później. Tłumy młodzieży, przyjaciół i mieszkańców Warszawy wzięły udział w uroczystościach pogrzebowych. ,, Kochał i uczył kochać ziemię ojczystą" - taki napis umieszczono na płycie nagrobnej Aleksandra Janowskiego w Alei Zasłużonych na Powązkach w Warszawie. Do dziś istnieje jego pierwsze schronisko turystyczne w Górach Świętokrzyskich, które założył. Nazywało się ,,Jodełka" i spełnia teraz rolę zabytkową. Obecnie wybudowany w 1957 roku istnieje Ośrodek Wypoczynkowy ,, Jodełka" im. Aleksandra Janowskiego mieszczący jednorazowo około 100 osób. Zwiedziliśmy drewniane kapliczki usytuowane w kilku miejscach Świętej Katarzyny. W kapliczkach dawniej przebywali pustelnicy, którzy spełniali rolę informatorów i przewodników. Przy drodze na Łysicę znajduje się kapliczka św. Józefa oraz kapliczka św. Franciszka i źródełko św. Franciszka, z którego woda ma właściwości lecznicze i turyści chętnie z niej korzystają. Woda posiada moc od łez wylanych przez dziewczynę opłakującą utratę siostry. Najbardziej znana to kapliczka Janikowskich zwana także kapliczką Żeromskiego. 2 sierpnia 1882 roku na wewnętrznej ścianie kapliczki podpisali się Stefan Żeromski i Jan Stróżecki. Niedaleko tego miejsca znajduje się obelisk ufundowany w 1930 roku przez Kółko Geograficzne przy Gimnazjum im. Bł. Kingi w Kielcach z cytatem z ,,Puszczy Jodłowej"
Puszcza jest niczyja, nie moja, ani twoja, ani nasza, jeno Boża święta.
,,Puszcza Jodłowa'' to ostatnia książka napisana przez Stefana Żeromskiego. A piękny prastary bór, który cieszył oko i duszę Stefana Żeromskiego oraz cieszył i cieszy wszystkich kochających przyrodę, nazywa się teraz ,, Puszcza Jodłowa im. Stefana Żeromskiego''.
Aleksandra Lech notatka, fot. Stanisław Król
