Zamek z 1397 r. Jedna z nielicznych na terenie Małopolski średniowiecznych warowni wzniesionych z cegły, poza zwartą strefą „gotyku ceglanego”, obejmującą północną Polskę. Historyczna ruina, kryjąca wiele niewyjaśnionych jeszcze tajemnic i pobudzająca wyobraźnię.
Historia: Dzieje jednego z najbardziej tajemniczych zamków polskich nie zostały jeszcze dokładnie rozpoznane. Uważano jeszcze do niedawna, za informacją podaną przez Jana Długosza, że obiekt wzniósł dla swoich bratanków Wojciech Jastrzębiec, biskup krakowski, a później arcybiskup gnieźnieński. Okazało się jednak, że początki warowni należy cofnąć co najmniej do schyłku XIV w., bowiem źródła historyczne wzmiankują zamek już w 1397 r., jako przedmiot sporu pomiędzy Klemensem z Mokrska, kasztelanem radomskim, a wdową po Paszku z Rytwian, Małgorzatą. W 1414 r. wspomniana była kaplica zamkowa; w tym czasie Rytwiany były już własnością bratanków arcybiskupa. Przyjmuje się, że około lat 1420-1436 zamek został przebudowany; niemal do końca XV w. był rodową rezydencją Jastrzębców-Rytwiańskich. Później często przechodził z rąk do rąk, przeważnie drogą skomplikowanych koligacji rodowych. W końcu XVI w. znalazł się w rękach Tęczyńskich, a po śmierci Jana Magnusa Tęczyńskiego (fundatora sławnego klasztoru kamedułów w Rytwianach) stał się własnością Łukasza Opalińskiego, człowieka gruntownie wykształconego, znanego bibliofila, który zgromadził jedną z najznaczniejszych w ówczesnej Europie bibliotek. Opaliński okazał się też dzielnym żołnierzem, bowiem w 1657 r. obronił zamek przed wojskami księcia Rakoczego, później zaś odbudował go ze zniszczeń wojennych, wydaje się jednak, że po szwedzkim „potopie” rezydencja przestała pełnić swoje funkcje. Ostateczna rozbiórka budynków zamkowych miała miejsce w połowie XIX w., kiedy Rytwiany były własnością Potockich. W 1986 r. prof. Michał Proksa przeprowadził wstępne badania archeologiczne na terenie zamku. W latach 2013-2014 zrewitalizowano rejon historycznej ruiny, tworząc gminny park historyczno-edukacyjny, którego optycznym i funkcjonalnym punktem centralnym jest relikt narożnika murów zamkowych.
Opis: Pozostałości zamku znajdują się w centralnej części miejscowości, w obrębie szerokiej, płaskiej doliny rzeki Czarnej. Na powierzchni terenu zachował się wysoki relikt narożnika budynku zamkowego, z fragmentem skośnej przypory, wzniesionych z cegły zwykłej i zendrówki, zdobiącej lico w układzie romboidalnym. Oprócz tego w górnej części muru widoczny jest fragment fryzu z cegły kładzionej na rąb ukośny. Na licach wewnętrznych ocalałego reliktu widoczne są gniazda belek stropowych i fragmenty tynków na poziomach trzech kondygnacji. Reliktowi towarzyszy wał ziemny, kryjący resztki zabudowy zamkowej. Wyniki badań wykopaliskowych pozwoliły na wyróżnienie co najmniej dwóch faz rozwojowych zamku. Z końcem XIV w. łączy się jednotraktowy, trzykondygnacyjny budynek o wymiarach 13 x 39 m; jego reliktem jest ocalały do dziś narożnik ze szkarpą. Analogiczny dom miał stać na pn. od niego, po drugiej stronie dziedzińca. W drugiej fazie, datowanej na pierwszą połowę XV w., wybudowano obwodowy mur obronny na rzucie prostokąta, a przy jego pn. odcinku stanął dom wielki. Nie wiadomo gdzie była zlokalizowana brama wjazdowa; przypuszcza się, że mogła się ona znajdować we wsch. odcinku muru obronnego.
"Rytwiany – pokamedulski zespół klasztorny Pustelnia Złotego Lasu" został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 10 grudnia 2018 roku. Zespół pokamedulski „Pustelnia Złotego Lasu” w Rytwianach, druga po podkrakowskich Bielanach placówka tego zakonu na ziemiach polskich, zaliczana jest do najważniejszych polskich założeń monastycznych (zakonnych) z 1. poł. XVII w. Układ kompozycyjny rytwiańskiego konwentu podzielony był na dwie strefy: pierwsza obejmowała kościół i klasztor, druga - pustelnie, w których mieszkali mnisi oraz dom dla nowicjatu. Niezwykle wartościowym obiektem na mapie polskiej architektury sakralnej 1. poł. XVII w. jest wyróżniający się wyjątkowym stopniem autentyzmu kościół. Jego plan podporządkowany został ściśle kamedulskim przepisom budowlanym, czym wyróżnia się na tle polskich realizacji dla tego zgromadzenia. Ważną rolę dla rodzimej architektury tego okresu odgrywa sposób rozwiązania elewacji świątyni. Boczne elewacje, dostępne wyłącznie dla mnichów, zgodnie z zakonnymi przepisami budowlanymi są ubogie, pozbawione artykulacji, wręcz świeckie w swym wyrazie. Zupełnie inny wyraz ma dwukondygnacyjna fasada zachodnia. Jest ona znacznie bogatsza, posiada artykulację pilastrową, duże okna, bogaty szczyt ujęty manierystycznymi wolutami i obeliskami oraz okazały kamienny portal. Unikatowe w skali kraju są niezwykle bogate wystrój i wyposażenie kościoła, którego wyraz estetyczny powstał na wyraźne życzenie fundatora Jana Magnusa Tęczyńskiego.
Historia W 1617 r. Gabriel i Jan Magnus Tęczyńscy (wojewodowie lubelski i krakowski) uzyskali zgodę kapituły generalnej Kamedułów na fundację w ich dobrach klasztoru tego zgromadzenia. Wyboru lokalizacji dokonali w 1621 r. zakonnicy przybyli z podkrakowskich Bielan. Z powodu śmierci Gabriela Tęczyńskiego, cały koszt fundacji przejął na siebie Jan Magnus Tęczyński. Uroczystej konsekracji kościoła dokonał w dniu 27 września 1637 r. sufragan krakowski bp Tomasz Oborski. W 1819 r. skasowano klasztor, a spadkobiercy fundatorów wszczęli postępowania sądowe o zwrot nadań ziemskich, czynionych przez ich przodków na rzecz tego zgromadzenia. W 1825 r. ostatni kameduni opuścili Rytwiany. Pod koniec lat 50. XX w. rozpoczęto kilkuletnie prace konserwatorskie przy wyposażeniu kościoła. Aktualnie w dawnym zespole klasztornym funkcjonuje ośrodek turystyczno-pielgrzymkowy pod nazwą „Pustelnia Złotego Lasu” w Rytwianach.
Opis Erem pokamedulski położony jest w odległości trzech kilometrów od centrum Rytwian. Zajmuje rozległą polanę, otoczoną gęstym lasem, Obecnie składa się (kolejno od wejściowej strony zachodniej) z: „szyi” wjazdowej z dwoma bramami, zrekonstruowanej wozowni (ob. garaże), trójskrzydłowego, parterowego klasztoru, wczesnobarokowego kościoła pw. Zwiastowania NMP poprzedzonego murem wydzielającym ścisłą klauzurę (miejsce zamknięte dla osób z zewnątrz) oraz eremitorium (pustelnia) z dwoma odbudowanymi domkami eremickimi. Uzupełnieniem tego założenia jest współczesny ogród geometryczny, położony po południowej stronie skrzydła klasztornego.
