Wykład Pana Adwokata Macieja Syzdóła, mówiący o odstąpieniu od umowy od strony prawnej, przedstawiamy jako bardzo pomocny w obecnym czasie.
Zgodnie z art. 221 kodeksu cywilnego konsumentem jest osoba fizyczna, która: (i) dokonuje z przedsiębiorcą (ii) czynności prawnej (iii) niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Definicja ta jakkolwiek zawarta w kodeksie cywilnym ma znaczenie dla całego sytemu prawa, a to dlatego, że do pojęcia „konsumenta” odwołują się także inne akty prawne, w tym zwłaszcza ustawa z dnia 30 maja o prawach konsumenta, która w całości poświęcona jest prawom konsumenta.
Pod pojęciem „dokonywania czynności prawnej” należy rozumieć najczęściej zawieranie umów (czy to na piśmie np. umowa pożyczki, czy to w formie ustnej np. umowa sprzedaży serka wiejskiego w osiedlowym sklepie, czy to w sposób dorozumiany tj. poprzez fakty konkludentne np. umowa przewozu osób zawarta z chwilą zakupu biletu i wejścia do autobusu – bez podpisywania jakiegokolwiek „egzemplarza umowy”).
Umowy zawierane przez konsumentów będą więc najczęściej zmierzały do zaspokajania potrzeb osobistych danej osoby, jej rodziny, domowników, także przyjaciół lub znajomych (prezenty). Umowy zawierane przez konsumentów mają zapewniać funkcjonowanie gospodarstwa domowego. Aby daną osobę dokonującą czynności prawnej (zawierającą umowę) móc określić mianem konsumenta, dokonywana przez taką osobę czynność prawna (umowa) nie może pozostawać w związku z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby. Choć samo prowadzenie działalności tego rodzaju nie jest wykluczone, ważne jest jedynie to, aby zawierana umowa nie miała związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. To oznacza, że adwokat kupujący w sklepie jogurt będzie w świetle prawa konsumentem, podobnie jak właściciel sklepu zawierający umowę kupna pralki do własnego mieszkania, czy osoba zajmująca się przewozem osób, która kupuje wakacje na Teneryfie.
Drugą stroną umowy zawieranej przez konsumenta jest przedsiębiorca, za którego – zgodnie z art. 331 kc – uważa się podmiot, który we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową (np. bank, właściciel sklepu osiedlowego, przewoźnik prowadzący działalność gospodarczą w zakresie transportu osób, adwokat prowadzący kancelarię adwokacką). Przedsiębiorcą może być więc albo osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą albo jednostka organizacyjna (np. spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna).
Konsument jest w obrocie prawnym traktowany jako słabsza strona stosunku prawnego i to właśnie z tego względu ustawodawca w silniejszy sposób chroni jego prawa. Prawa konsumenta w obrocie prawnym reguluje w zasadniczej mierze ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Ochrona zagwarantowana konsumentowi ww. ustawą sięga tak daleko, że wyłączona została nawet możliwość zrzeczenia się przez konsumenta praw przyznanych mu w ustawie. A postanowienia umów zawartych z udziałem konsumenta, które są mniej korzystne dla konsumenta niż przepisy ww. ustawy są zgodnie z ww. ustawą nieważne i w ich miejsce zastosowanie będą miały właśnie przepisy ustawy. W prawie przepisy tego rodzaju określa się mianem norm semiimperatywnych, czyli takich które wyznaczają pewien minimalny zakres ochrony i które - jeśli są zmieniane przez strony - to tylko w taki sposób, aby poprawić sytuację strony chronionej (w tym przypadku konsumenta).
Szczególne uprawnienia przysługują konsumentowi w przypadku zawierania z przedsiębiorcą umów na odległość oraz zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Jednocześnie w przypadku takich umów na przedsiębiorcy ciążą określone obowiązki informacyjne (informacja o sposobie i terminie zapłaty, o prawie odstąpienia od umowy lub jego braku, o sposobie wykonania prawa odstąpienia, o możliwości skorzystania z formularza/wzorca odstąpienia od umowy).
Przez umowy zawierane na odległość należy rozumieć umowy zawierane bez jednoczesnej, fizycznej obecności stron z wyłącznym wykorzystaniem środka porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy. Klasycznym przykładem zawarcia umowy na odległość będzie zakup rzeczy na aukcji internetowej lub zawarcie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z operatorem telefonii komórkowej podczas rozmowy telefonicznej.
Przez umowy zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa należy natomiast rozumieć zasadniczo umowy zawierane przez konsumenta z przedsiębiorcą, ale bez fizycznej obecności ww. osób w lokalu przedsiębiorstwa, czyli w miejscu gdzie przedsiębiorca prowadzi faktycznie działalność gospodarczą (np. zawarcie umowy w domu konsumenta podczas wizyty osoby reprezentującej przedsiębiorcę).
Podstawowym uprawnieniem konsumenta, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa jest prawo do odstąpienia od zawartej umowy bez podania przyczyny i zasadniczo bez ponoszenia kosztów.
Uprawnienie do odstąpienia od umowy może być zrealizowane w terminie 14 dni licząc od dnia zawarcia umowy, a jeśli na podstawie ww. umowy konsument ma nabyć własność rzeczy – od dnia objęcia tej rzeczy w posiadanie. Przykładowo w przypadku zakupów przez Internet, konsument może odstąpić od umowy w terminie 14 dni licząc od dnia doręczenia mu zakupionych rzeczy. Należy pamiętać, że konsument (jako słabsza strona stosunku umownego) powinien zostać poinformowany zawczasu przez przedsiębiorcę, z którym zawiera umowę o możliwości skorzystania z prawa odstąpienia od umowy. Jeśli przedsiębiorca nie wywiąże się z tego obowiązku, wówczas termin do odstąpienia przez konsumenta od umowy wydłuża się aż o 12 miesięcy.
Odstąpienia od umowy dokonuje się poprzez złożenie oświadczenia przedsiębiorcy, a do zachowania terminu, o którym mowa powyżej wystarczające jest wysłanie oświadczenia (dla celów dowodowych rekomenduje się jednak nadanie oświadczenia poleconą przesyłką pocztową, a jeśli przedsiębiorca udostępnia taką możliwość także drogą elektroniczną np. mailem lub poprzez formularz na stronie sklepu internetowego).
Odstąpienie od umowy ma ten skutek, że umowę uważa się za niezawartą (przyjmuje się fikcję, że umowy nigdy nie było). W takim wypadku przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 14 dni zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności w tym także koszty dostarczenia rzeczy. Zwrot środków pieniężnych następuje w taki sam sposób, w jaki nastąpiła zapłata przez konsumenta, o ile konsument nie wyrazi zgody na inny sposób zwrotu środków. Konsument ma natomiast obowiązek zwrócić rzecz przedsiębiorcy niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam odbierze rzecz. Do zachowania ww. terminu wystarczy odesłanie rzeczy przed jego upływem.
Prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje konsumentowi w odniesieniu do umów, których przedmiotem jest np:
-rzecz wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb (np. marynarka uszyta na miarę),
-rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia,
-nagranie dźwiękowe lub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym opakowaniu, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu,
Dziękujemy Marcie i Stefanowi, bo to z ich inicjatywy dostaliśmy tak przydatne wskazówki do zastosowania w życiu codziennym.
