Stefan Żeromski urodził się 14.X.1864 roku (1.XI.1864 rok) w Strawczynie.
Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Jelita. Wychował się w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich. Jego ojciec Wincenty Żeromski przed powstaniem utracił majątek i aby utrzymać rodzinę, został dzierżawcą folwarków.
W 1863 roku wspierał Polaków walczących w Powstaniu Styczniowym. Żeromski matkę stracił w roku 1879, a ojca w 1883 r. W czasie powstania styczniowego w bitwie pod Czarncą zginął Gustaw Saski (1846–1863), brat cioteczny Stefana Żeromskiego. W roku 1873 dziewięcioletni Stefan trafił na rok do szkoły początkowej w Psarach. W 1874 roku rozpoczął naukę w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach; jego nauczycielem był m.in. Antoni Gustaw Bem. Z tego okresu pochodzą jego pierwsze próby literackie – wiersze. Trudności finansowe i początki gruźlicy spowodowały, że gimnazjum ukończył w 1886 roku bez uzyskania matury. W tym samym roku rozpoczął studia w Instytucie Weterynarii w Warszawie (uczelnia nie wymagała matury). Tam zetknął się z ruchem socjalistycznym. W 1889 roku zmuszony został porzucić studia z powodów finansowychi zaczął pracować jako guwerner w domach ziemiańskich, między innymi w Nałęczowie. Od roku 1889 jego utwory ukazywały się na łamach Tygodnika Powszechnego, Głosu.
W 1892 roku przebywał krótko w Zurychu,Wiedniu, Pradze i Krakowie. Jesienią tego roku ożenił się z Oktawią z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową, którą poznał w Nałęczowie,po czym wyjechał z żoną i jej córeczką z pierwszego małżeństwa do Szwajcarii, gdzie objął posadę zastępcy bibliotekarza w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu. Tam powstawały m.in. „ Syzyfowe prace”. W Szwajcarii zetknął się m. in. z Gabrielem Narutowiczem, Edwardem Abramowskim. W latach 1895 i 1898 ukazały się zbiory opowiadań Żeromskiego. Na przełomie XIX i XX wieku przyjeżdżał do Kielc z myśląo zamieszkaniu w mieście i prowadzeniu tam działalności kulturalnej. Być może to pod jego wpływem Leon Rygier założył tygodnik postępowo-demokratyczny „Echa Kieleckie”, w którym ukazały się przedruki „ Ech leśnych”. Po powrocie do kraju w roku 1897 pracował jako pomocnik bibliotekarza w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie. Ukazały się wówczas „ Syzyfowe prace”. W 1899 roku Żeromskim urodził się syn Adam.
W tym samym roku ukazali się „ Ludzie bezdomni”. W 1904 roku wyszła powieść „ Popioły”, której sukces wydawniczy pozwolił Żeromskiemu porzucić pracę w Bibliotece i przenieść się wraz z rodziną prawie na rok do Zakopanego. Mógł całkowicie poświęcić się pracy pisarskiej. Od chwili wybuchu rewolucji 1905 roku w Królestwie Polskim działał
w organizacjach demokratycznych i socjalistycznych, zbliżył się wówczas do Polskiej Partii Socjalistycznej . Ruchowi rewolucyjnemu z lat 1905–1907 poświęcił kilka swoich prac. Żeromski zainicjował założenia Uniwersytetu Ludowego. Z jego inspiracji w Nałęczowie powstała robotnicza grupa teatralna pod przewodnictwem rzeźbiarza i publicysty Józefa Gardeckiego. W 1909 roku Żeromski wyjechał z rodziną do Paryża, gdzie mieszkał trzy lata. Po powrocie do kraju osiedlił się w Zakopanem. W 1913 roku założył nową rodzinęz poznaną w 1908 roku malarką Anną Zawadzką. Owocem tego związku była córka Monika. Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się do Legionów Polskich, jednak nigdy nie brał udziału w walkach. Wrócił do Zakopanego. Działał w pracach Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego. Był prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej.31 lipca 1918 roku zmarł na gruźlicę jego dziewiętnastoletni syn Adam.
22 października 1920 roku został członkiem Obywatelskiego Komitetu Związku Zawodowego Literatów PolskichWykonawczego Obrony Państwa. W niepodległej Polsce Żeromski zamieszkał w Warszawie, gdzie brał znaczący udział w życiu literackim. Był delegatem na zjazd 4 lutego 1922 w Warszawie.
W latach dwudziestych osiedlił się w Konstancinie-Jeziornie pod Warszawą w willi Świt, w 1924 prezydent Stanisław Wojciechowski przydzielił mu trzypokojowe mieszkanie na drugim piętrze Zamku Królewskiego w Warszawie. W 1922 roku ukazała się powieść „Wiatr od morza” za którą otrzymał Państwową Nagrodę Literacką, a w 1924 roku powieść „Przedwiośnie”.
Stefan Żeromski zmarł 20 listopada 1925 r. W tym dniu – na dwa tygodnie przed własną śmiercią – Władysław Reymont napisał::
Dzisiaj umarł Żeromski, cios to dla mnie okrutny z wielu powodów. Umarł na serce.
Był o parę lat starszy ode mnie, ale miał szaloną wolę życia i energię. Strata ta dla polskiej
literatury niezastąpiona. Uwielbiałem Go jako genialnego pisarza. Naturalnie, ta nagła
śmierć źle podziałała i na mój stan zdrowia. Teraz bowiem na mnie przychodzi kolej umierania.
Helena Król
