Wykład wygłosił dr hab. Rafał Kozłowski - Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.
Funkcjonujący w Górach Świętokrzyskich obszar przemysłowy skupiający zakłady wydobycia oraz przetwórstwa surowców mineralnych tzw. Białe Zagłębie, powoduje różnokierunkowe przemiany środowiska przyrodniczego.
Źródła emisji zanieczyszczeń dzielą się na: Naturalne: wybuchy wulkanów, pożary lasów, bagna, erozja gleb, tereny zielone. Źródła pochodzenia antropogenicznego (związanego z działalnością człowieka).
Antropogeniczne źródła można podzielić na różne kategorie w zależności od przyjętych kryteriów.
Jednym z nich jest podział wg sektorów gospodarki, gdzie wyróżniamy cztery podstawowe kategorie:
-
Energetyczne – na które składają się procesy wydobywania (kopalnie, szyby wiertnicze) i spalania paliw.
-
Przemysłowe – przemysł ciężki (przeróbka ropy naftowej, hutnictwo, cementownie, przemysł chemii organicznej), metalurgiczny, produkcja i stosowanie rozpuszczalników, przemysł spożywczy, przemysł farmaceutyczny i inne.
-
Komunikacyjne – transport lądowy ( samochodowy, kolejowy, powietrzny) i wodny.
-
Komunalno-bytowe – paleniska domowe, kotłownie lokalne, gospodarstwa rolne, gromadzenie i utylizacja odpadów stałych i ścieków (wysypiska, oczyszczalnie).
Podział źródeł ze względu na to w jaki sposób następuje rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń źródeł emisji zanieczyszczeń to: punktowe (np. komin), liniowe (np. szlak komunikacyjny) i powierzchniowe (np. otwarty zbiornik z lotną substancją).
Obszar i metody badań
Obszar Białego Zagłębia stanowią tereny położone na południe i południowy-zachód od Kielc. Administracyjnie tworzy go 8 gmin: Strawczyn, Piekoszów, Krasocin, Małogoszcz, Chęciny, Morawica, Sobków i centralnie położona gmina Sitkówka-Nowiny. Poza zakładami cementowo-wapienniczymi na analizowanym terenie zlokalizowane są zakłady przemysłu wydobywczego, są to m.in. Kopalnia Jaźwica, Zakład Górniczy Bolechowice, Kopalnia Wapienia Morawica, kamieniołomy w Kowali i Radkowicach, oraz Nordkalk Zakład Miedzianka. W tym obszarze emitory główne to nie tylko kominy, ale również kamieniołomy.
System pomiarowy:
Stacja Monitoringu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach powstała w 1993 roku,
w pobliżu jaskini „ Raj” i zawiera szereg urządzeń pomiarowych badających skład powietrza, opadów, skład chemiczny wody spływającej po pniach drzew.Wyniki badań:
Obecnie można stwierdzić, że jakość powietrza jest dobra, emisja zanieczyszczeń niewiele się zmienia i wynosi w badanym obszarze od 300 do 400 ton rocznie. Przykładem pozytywnej zmiany w zakresie ochrony środowiska jest cementownia „Nowiny”, która W 1984 r. emitowała 25 tys ton pyłów, zaś w 2018 r. - 40 ton. Źródłem zanieczyszczeń w obszarze Białego Zagłębia są nie tylko kominy, ale też transport, kamieniołomy czy gospodarstwa domowe.
Nowoczesne metody badań prowadzone przez naukowców z UJK w Kielcach, pozwalają zmierzyć skład zanieczyszczeń na powierzchni igły sosny, wyniki tych badań stwierdzają, że aparat szparkowy igły sosny pod wpływem zanieczyszczeń ulega cementacji, co skraca żywotność badanych igieł.
Analiza właściwości pyłów pochodzących z funkcjonujących w okolicy zakładów przemysłowych, wykazała ich bardzo silną alkaliczność, co wpływa na obniżenie kwasowości gleb.
Pyły zawierają: wapń, metale ciężkie: ołów, kadm, mangan kobalt, miedź. Z przeprowadzonych badań wynika, że pasy zieleni zatrzymują emisję zanieczyszczeń, drzewostany zachowują się jak naturalny filtr.
O jakości powietrza informuje nas PIOŚ – Państwowy Inspektorat Ochrony Środowiska . Wyniki ocen dla danego województwa są niezwłocznie przekazywane zarządowi województwa. Główny Inspektor Ochrony Środowiska dokonuje zbiorczej oceny jakości powietrza w skali kraju. Obowiązek wykonywania rocznej oceny jakości powietrza w strefach wynika z przepisów prawa UE, przeniesionych do prawa krajowego. Jakość powietrza określa indeks jakości powietrza. Polski indeks jakości powietrza, jest obliczany wyłącznie na podstawie 1-godzinnych danych niezweryfikowanych ze stacji automatycznych funkcjonujących w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ).
Kategorie jakości powietrza podzielono następująco: bardzo dobry, dobry, umiarkowany, zły, bardzo zły. Odpowiednim kategoriom przypisane są informacje zdrowotne
Kategoria
Informacje Zdrowotne
Bardzo dobry
Jakość powietrza jest bardzo dobra, zanieczyszczenie powietrza nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, warunki bardzo sprzyjające do wszelkich aktywności na wolnym powietrzu, bez ograniczeń.
Dobry
Jakość powietrza jest zadowalająca, zanieczyszczenie powietrza powoduje brak lub niskie ryzyko zagrożenia dla zdrowia. Można przebywać na wolnym powietrzu i wykonywać dowolną aktywność, bez ograniczeń.
Umiarkowany
Jakość powietrza jest akceptowalna. Zanieczyszczenie powietrza może stanowić zagrożenie dla zdrowia w szczególnych przypadkach (dla osób chorych, osób starszych, kobiet w ciąży oraz małych dzieci). Warunki umiarkowane do aktywności na wolnym powietrzu.
Dostateczny
Jakość powietrza jest dostateczna, zanieczyszczenie powietrza stanowi zagrożenie dla zdrowia (szczególnie dla osób chorych, starszych, kobiet w ciąży oraz małych dzieci) oraz może mieć negatywne skutki zdrowotne. Należy rozważyć ograniczenie (skrócenie lub rozłożenie w czasie) aktywności na wolnym powietrzu, szczególnie jeśli ta aktywność wymaga długotrwałego lub wzmożonego wysiłku fizycznego.
Zły
Jakość powietrza jest zła, osoby chore, starsze, kobiety w ciąży oraz małe dzieci powinny unikać przebywania na wolnym powietrzu. Pozostała populacja powinna ograniczyć do minimum wszelką aktywność fizyczną na wolnym powietrzu - szczególnie wymagającą długotrwałego lub wzmożonego wysiłku fizycznego.
Bardzo zły
Jakość powietrza jest bardzo zła i ma negatywny wpływ na zdrowie. Osoby chore, starsze, kobiety w ciąży oraz małe dzieci powinny bezwzględnie unikać przebywania na wolnym powietrzu. Pozostała populacja powinna ograniczyć przebywanie na wolnym powietrzu do niezbędnego minimum. Wszelkie aktywności fizyczne na zewnątrz są odradzane. Długotrwała ekspozycja na działanie substancji znajdujących się w powietrzu zwiększa ryzyko wystąpienia zmian m.in. w układzie oddechowym, naczyniowo-sercowym oraz odpornościowym.
Brak indeksu
„Brak Indeksu” odpowiada sytuacji, gdy na danej stacji pomiarowej nie są aktualnie prowadzone pomiary pyłu zawieszonego lub ozonu, a jeden z nich jest w danej chwili decydującym zanieczyszczeniem powietrza w województwie. Indeks Jakości Powietrza nie jest wtedy wyznaczany, a kolor punktów na mapie bieżących danych pomiarowych zmienia się na szary. Stacja pomimo braku określonego Indeksu jest nadal widoczna i jest możliwość sprawdzenia wszystkich pozostałych wyników pomiarów.
Notatkę sporządziła Anna Żmijewska. Zdjęcia Helena i Stanisław Król
-
